Κάποτε, σε ένα χωριό της επαρχίας Πάφου, ζούσε μια νεαρή κοπέλα που κάθε Μάη συνήθιζε να πηγαίνει νωρίς το πρωί στα χωράφια για να μαζεύει αγριολούλουδα. Οι παλιοί πίστευαν πως τα λουλούδια του Μάη έχουν ιδιαίτερη δύναμη, γιατί μεγαλώνουν με τον ήλιο της άνοιξης και τη δροσιά της νύχτας.
Ένα τέτοιο πρωινό, λίγο πριν ανατείλει ο ήλιος, η κοπέλα βγήκε από το χωριό και κατευθύνθηκε προς τους αγρούς. Η γη ήταν ακόμη βρεγμένη από τη νυχτερινή δροσιά και ο αέρας μύριζε θυμάρι και άγρια βότανα. Καθώς περπατούσε ανάμεσα στα χωράφια, μάζευε λουλούδια για να φτιάξει στεφάνι, όπως έκαναν πολλοί στα χωριά για την πρώτη μέρα του Μάη.
Οι γέροντες έλεγαν πως το στεφάνι αυτό δεν ήταν μόνο για ομορφιά. Το κρεμούσαν στην πόρτα του σπιτιού για να φέρει καλοτυχία, υγεία και ευλογία στο σπίτι για όλο το καλοκαίρι.
Όταν η κοπέλα γύρισε στο χωριό με το καλάθι της γεμάτο λουλούδια, κάθισε στην αυλή και έπλεξε το στεφάνι με προσοχή. Το κρέμασε πάνω από την πόρτα, όπως έκαναν και οι υπόλοιποι χωριανοί.
Οι παλιοί που διηγούνταν αυτή την ιστορία έλεγαν πως τέτοια μικρά έθιμα κρατούσαν τους ανθρώπους κοντά στη γη και στις εποχές της. Και ο Μάης, με τα λουλούδια και τις μυρωδιές του, θύμιζε κάθε χρόνο πως η ζωή συνεχίζει να ανθίζει όσο οι άνθρωποι θυμούνται τις παραδόσεις τους.
Στις 29 Μαΐου 1453 ξημέρωσε μια πικρή μέρα· ήταν η αποφράδα μέρα της άλωσης της Κωνσταντινούπολης. Ένας θρύλος λέει ότι ο παπάς που λειτουργούσε στην Αγιά Σοφιά, ακούγοντας τον καλπασμό των βαρβάρων, πήρε το δισκοπότηρο και βγήκε από το ιερό. Οι εισβολείς όρμησαν, αλλά ο παπάς χάθηκε μέσα από μια μαγική σχισμή του τοίχου και από τότε παραμένει εκεί. Λέει ο θρύλος ότι θα επιστρέψει για να συνεχίσει τη λειτουργία μόνο όταν η πόλη ελευθερωθεί.
Η πρώτη του Μάη θεωρείται ιδιαίτερη και σημαδιακή μέρα. Είναι η καθιερωμένη γιορτή της εργατικής πρωτομαγιάς, όταν το 1886 στο Σικάγο οι εργάτες ξεσηκώθηκαν διεκδικώντας οκτάωρο και καλύτερες συνθήκες εργασίας. Την ίδια μέρα γιορτάζεται η Πρωτομαγιά και ως ημέρα των λουλουδιών και της Άνοιξης· οι άνθρωποι κρεμάνε άνθινα στεφάνια στα ανώφλια των θυρών.
Ο Μάιος είναι ο τελευταίος μήνας της Άνοιξης, μήνας χαράς και βλάστησης, όταν οι καρποί στα δέντρα αρχίζουν να σχηματίζονται και να δένουν. Ονομάζεται μήνας των ανθέων και όλη η φύση ευωδιάζει: «Ο Μάης με τα τριαντάφυλλα τζιαι τα πολλά τα ρόδα».
Στις 3 Μαΐου γιορτάζει η Αγία Μαύρη. Στην ύπαιθρο, οι χωρικοί εκδράμουν στις μάντρες των αιγοπροβάτων και πίνουν δωρεάν γάλα από τους βοσκούς, για να αποφύγουν το μαύρισμα από τον ήλιο του καλοκαιριού.
Η ζέστη του Μαΐου είναι μεγάλη· η χλόη μαραίνεται, τα σπαρτά ξεραίνονται, τα ρυάκια στερεύουν και τα λιμνάζοντα νερά εξατμίζονται από τον ήλιο. Η θερμότητα είναι τόσο έντονη που η φράση «Νάσιης την κατάραν μου τσιαι τον Μάην να ριάς» χρησιμοποιείται για να καταραστεί κανείς κάποιον, παραλληλίζοντας τη ζέστη του μήνα με τον πόνο που προκαλεί η κατάρα. Τα δειλινά ονομάζονται ηλιοκάματα, και οι καυτερές ακτίνες του ήλιου παραλληλίζονται με τη φωτιά που καίει τις καρδιές των ερωτευμένων· γι’ αυτό ο Μάιος θεωρείται και μήνας των ερώτων. Αν μια νέα αισθάνεται εγκαταλελειμμένη, εύχεται: «Μάη τσιαι μάεψε τον νέον που μ αγαπά».
Τον Μάιο δεν τελούνται γάμοι, καθώς πιστεύεται ότι δεν θα στεριώσουν ούτε θα ευδοκιμήσουν. Αντίθετα, ζευγάρια ζώων γίνονται επικίνδυνα λόγω των ορμονών τους. Με δοξασίες και μάγια, ο μήνας συνδέεται με νεκρούς και προστασία· οι Αρχαίοι Έλληνες τελούσαν πένθιμες εορτές και απέφευγαν χαρμόσυνες τελετές, για να μην προσβάλλουν τους νεκρούς.
Παράλληλα, την Μεγάλη Πέμπτη, οι νοικοκυρές έφτιαχναν κουλούρα και την κρεμούσαν στο εικονοστάσι, για να προστατευτούν τα μέλη της οικογένειας από μάγια. Οι χαροκαμένες μάνες που είχαν χάσει παιδιά απέφευγαν να τρώνε αγγούρια, καθώς η μυρωδιά τους ήταν τόσο έντονη που έφτανε στους πεθαμένους, χωρίς αυτοί να μπορούν να τα γευτούν. Έλεγαν: «Ανάθθεμα τη μάνα μου που τρώει τον Μάην αγγούρι, τσιαι εν επηρεν υπομονήν ναμπει ο Πρωτοϊούνης».
Ο Μάης, λοιπόν, μένει στη μνήμη των ανθρώπων ως μήνας των λουλουδιών, της βλάστησης, της ζέστης, των ερώτων και των παλιών δοξασιών. Κι όπως λέει η παράδοση, κάθε μέρα του μήνα κρύβει μια ιστορία από τη φύση και την ψυχή των ανθρώπων.
