Στην κυπριακή παράδοση ο Δεκέμβρης ήταν μήνας του χειμώνα, του ψύχους και της προετοιμασίας για τις μεγάλες γιορτές των Χριστουγέννων. Οι παλιοί έλεγαν πως τότε οι νύχτες γίνονται μακριές και μυστηριώδεις, αλλά η φωτιά στο τζάκι και οι ιστορίες στα σπίτια ζεσταίνουν τις καρδιές.
Κάποτε, σε ένα χωριό της Πάφου, ζούσε μια οικογένεια που κάθε Δεκέμβρη συγκεντρωνόταν γύρω από τη μεγάλη φωτιά στην αυλή. Τα χωράφια είχαν πια ησυχάσει, τα δέντρα ήταν γυμνά από φύλλα, και ο αέρας μετέφερε τη μυρωδιά από ξύλα και κάρβουνα που έκαιγαν στα σπίτια.
Η γριά της οικογένειας, που αγαπούσε τα παραμύθια, κάθε βράδυ διηγόταν στα παιδιά ιστορίες για καλικάντζαρους, νυχτοπούλια και πλάσματα που ξυπνούσαν μόνο τις νύχτες του χειμώνα. Έλεγε πως οι καλικάντζαροι ανέβαιναν από τα βάθη της γης για δώδεκα μέρες, πειράζοντας τους ανθρώπους και κάνοντας μικρά παιχνίδια, αλλά έφευγαν μόλις έφταναν τα Φώτα.
Ένα βράδυ, ενώ τα παιδιά κοιτούσαν τη φωτιά και άκουγαν τα χτυπήματα της βροχής στη σκεπή, η γριά διηγήθηκε την ιστορία ενός νεαρού που είχε αφήσει μια φρέσκια φέτα ψωμί στο κατώφλι για τους καλικάντζαρους. Τα πλάσματα, είπε, ήρθαν, πήραν το ψωμί, και αντί να κάνουν ζημιές, φρόντισαν τα ζώα του στο μαντρί και φύλαξαν το σπίτι από κακοτυχία.
Οι παλιοί έλεγαν πως ο Δεκέμβρης διδάσκει δύο πράγματα: να προσέχεις τη γη και το σπίτι σου, και να θυμάσαι πως η καλοσύνη και η φροντίδα για τους γύρω σου φέρνουν τύχη. Οι νύχτες μπορεί να είναι σκοτεινές και μακριές, μα οι καρδιές γεμίζουν φως με ιστορίες, τραγούδια και γέλια γύρω από τη φωτιά.
Έτσι ο Δεκέμβρης στα χωριά της Κύπρου συνδέεται πάντα με παραδόσεις, μύθους και γιορτές, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη και τη μαγεία του χειμώνα για όλο τον χρόνο.
Αν θέλεις, μπορώ να σου φτιάξω μια συνολική συλλογή όλων των ιστοριών από Ιανουάριο ως Δεκέμβριο σαν ένα ενιαίο λαογραφικό αφηγηματικό βιβλιαράκι για κάθε μήνα. Θέλεις να το κάνω;
Κάποτε, σε ένα χωριό της Πάφου, ζούσε μια οικογένεια που κάθε Δεκέμβρη συγκεντρωνόταν γύρω από τη μεγάλη φωτιά στην αυλή. Τα χωράφια είχαν πια ησυχάσει, τα δέντρα ήταν γυμνά από φύλλα, και ο αέρας μετέφερε τη μυρωδιά από ξύλα και κάρβουνα που έκαιγαν στα σπίτια.
Η γριά της οικογένειας, που αγαπούσε τα παραμύθια, κάθε βράδυ διηγόταν στα παιδιά ιστορίες για καλικάντζαρους, νυχτοπούλια και πλάσματα που ξυπνούσαν μόνο τις νύχτες του χειμώνα. Έλεγε πως οι καλικάντζαροι ανέβαιναν από τα βάθη της γης για δώδεκα μέρες, πειράζοντας τους ανθρώπους και κάνοντας μικρά παιχνίδια, αλλά έφευγαν μόλις έφταναν τα Φώτα.
Ένα βράδυ, ενώ τα παιδιά κοιτούσαν τη φωτιά και άκουγαν τα χτυπήματα της βροχής στη σκεπή, η γριά διηγήθηκε την ιστορία ενός νεαρού που είχε αφήσει μια φρέσκια φέτα ψωμί στο κατώφλι για τους καλικάντζαρους. Τα πλάσματα, είπε, ήρθαν, πήραν το ψωμί, και αντί να κάνουν ζημιές, φρόντισαν τα ζώα του στο μαντρί και φύλαξαν το σπίτι από κακοτυχία.
Οι παλιοί έλεγαν πως ο Δεκέμβρης διδάσκει δύο πράγματα: να προσέχεις τη γη και το σπίτι σου, και να θυμάσαι πως η καλοσύνη και η φροντίδα για τους γύρω σου φέρνουν τύχη. Οι νύχτες μπορεί να είναι σκοτεινές και μακριές, μα οι καρδιές γεμίζουν φως με ιστορίες, τραγούδια και γέλια γύρω από τη φωτιά.
Έτσι ο Δεκέμβρης στα χωριά της Κύπρου συνδέεται πάντα με παραδόσεις, μύθους και γιορτές, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη και τη μαγεία του χειμώνα για όλο τον χρόνο.
Αν θέλεις, μπορώ να σου φτιάξω μια συνολική συλλογή όλων των ιστοριών από Ιανουάριο ως Δεκέμβριο σαν ένα ενιαίο λαογραφικό αφηγηματικό βιβλιαράκι για κάθε μήνα. Θέλεις να το κάνω;
---------------------------------
Στα χωριά της Κύπρου, ο Δεκέμβρης ήταν ο μήνας που έκλεινε τη χρονιά και άνοιγε την καρδιά του χειμώνα. Οι νύχτες γίνονταν μακριές και μυστηριώδεις, μα η μυρωδιά από ξύλα και κάρβουνα που έκαιγαν στα σπίτια και η φωτιά στις αυλές ζέσταιναν τις ψυχές των ανθρώπων.
Παλιά στα χωριά της Πάφου, οι οικογένειες ετοιμάζονταν για τα Χριστούγεννα. Στα σπίτια μυρίζαν καπνός, χοιρινό και ψωμί, γιατί ήταν και ο μήνας των σφαγείων. Οι γυναίκες φτιάχνανε λούντζες, λουκάνικα και ζαλατίνες, τα απλώνανε στον ήλιο ή τα φυλάγανε μέσα στο λίπος του ζώου για όλο τον χειμώνα. Τα παιδιά και οι γέροντες γύρω από τη φωτιά τραγουδούσαν και γελούσαν, και κάθε σπίτι γέμιζε ζωή και φωνές.
Οι πρώτες μέρες του μήνα είχαν ιδιαίτερη σημασία. Από τις 4 ως τις 6 Δεκεμβρίου γιορτάζονταν τα Νικολοβάρβαρα: της Αγίας Βαρβάρας, του Αγίου Σάββα και του Αγίου Νικολάου. Τις μέρες αυτές ο καιρός ήταν συχνά βροχερός, και οι παροιμίες έλεγαν: «Τα Νικολοβάρβαρα κι οι τοίχοι χάρβαλα», γιατί τα σπίτια ποτίζονταν από τις βροχές και «απ’ τα Νικολοβάρβαρα αρχίζει κι ο χειμώνας».
Στις 4 Δεκεμβρίου, οι μανάδες έβραζαν γλυκιά βαρβάρα ή φτιάχνανε μελόπιτες για να αφήσουν στα σταυροδρόμια· λέγανε πως έτσι θα γλυκάνει η αρρώστια και τα παιδιά θα είναι προστατευμένα. Την επόμενη μέρα, του Αγίου Σάββα, μαγείρευαν φάβα για να δώσει δύναμη και υγεία, και ο Άγιος Σάββας προστάτευε τις ψυχές από αρρώστιες και κακοτυχίες. Την τρίτη μέρα, στις 6 Δεκεμβρίου, γιορτάζει ο Άγιος Νικόλας, ο προστάτης των ναυτικών και των θαλασσών, που φέρνει βροχές και ηρεμία στα νερά. Οι ναυτικοί, λέγαν οι παλιοί, ρίχνανε λάδι ή ψίχουλα στα κύματα για να τον καλοπιάσουν και να γαληνέψει η θάλασσα.
Υπάρχει και μια ιστορία για τον Άγιο Νικόλα από τα παλιά. Παλιά, τα καΐκια ταξίδευαν χωρίς τιμόνι και έσκαγαν στα βράχια όταν σηκωνόταν θύελλα. Ένας γέρος με άσπρα γένια και ξύλο στο χέρι στάθηκε στην πρύμνη και κράτησε το καΐκι όρθιο· όλοι σώθηκαν. Ο περάτης που τρομοκρατούσε τα καράβια χάθηκε, γιατί ο γέρος ήταν ο ίδιος ο Άγιος Νικόλας που νίκησε το κακό.
Στις 15 Δεκεμβρίου, γιορτάζει ο Άγιος Ελευθέριος, προστάτης των εγκύων και των μαιών. Οι γυναίκες δεν δουλεύουν εκείνη τη μέρα, για να φέρει «καλή λευτεριά» και τα παιδιά να γεννηθούν με υγεία.
Και τέλος, έρχεται η πιο λαμπρή νύχτα: τα Χριστούγεννα, στις 25 Δεκεμβρίου. Τα σπίτια στολίζονται, η γη φοράει τα καλά της και το φως της φάτνης φωτίζει τις καρδιές. Ακολουθούν η γιορτή του Εμμανουήλ στις 26 και του Αγίου Στεφάνου στις 27, που κλείνουν τις γιορτές του Δεκέμβρη με τραγούδια, φαγητό και χαρά.
Έτσι κυλά ο Δεκέμβρης στα χωριά της Κύπρου — γιορτινός, μυρωδάτος και ιερός. Μήνας που σφάζει το παλιό και γεννά το νέο, που ενώνει το χώμα, τη θάλασσα και τον ουρανό κάτω από το ίδιο φως των Χριστουγέννων.
